Veel ouders met een licht verstandelijke beperking (LVB) kunnen hun kinderen veilig grootbrengen. Daar hebben ze vaak wel wat hulp bij nodig. Opvoedondersteuning met de HouVast methode is specifiek voor deze doelgroep ontwikkeld. Diverse uitvoerende organisaties werken samen om deze methode optimaal te implementeren, doorontwikkelen en te verbeteren. Wat maakt deze samenwerking zo bijzonder en succesvol? Dat vertellen Marja Hodes, klinisch psycholoog/orthopedagoog generalist bij ASVZ en gepromoveerd op ‘ouderschap bij mensen met verstandelijke beperkingen’, Vanja Ivanišević, directeur bij TOP Groep en Natasja Wiersema, gedragswetenschapper bij WSGV.
HouVast is een bijzondere interventie. Het is namelijk één van de weinige erkende opvoedondersteuningsmethoden die specifiek is ontwikkeld voor mensen met een LVB. Het zorgt ervoor dat veel kinderen thuis kunnen blijven wonen bij hun ouders. Opvoedondersteuning via HouVast is vrijwillig. Het heeft als doel dat ouders met een LVB hun kinderen veilig en ‘goed genoeg’ groot kunnen brengen. Het geloof dat iedereen kan veranderen en leren (groeimindset) staat centraal. HouVast begint met de intensieve variant. Hierbij komt de HouVast-werker minimaal één keer per week bij het gezin. Daarna kan er overgeschakeld worden naar de waakvlamvariant. Dan ondersteunt de HouVast-werker de ouders alleen als het nodig is. Op- en afschalen is belangrijk bij HouVast. Als er nieuwe vragen zijn (bijvoorbeeld door de ontwikkeling van het kind of door een nieuw life-event) is HouVast intensief mogelijk en als alles weer in rustig vaarwater is gekomen, wordt er afgeschaald naar HouVast waakvlam. Zo is er continue passende ondersteuning.
Samenwerking vanuit passie voor ouders met een LVB
Een van de dingen die HouVast bijzonder maakt, is de samenwerking tussen de uitvoerende organisaties die veel passie voor de doelgroep hebben. Marja Hodes is al vanaf het ontstaan bij HouVast betrokken: “De samenwerking is ontstaan vanuit een groep mensen die zich hard maken voor de positie van kwetsbare ouders met een LVB. Samenwerking is belangrijk om deze mensen te kunnen helpen met HouVast. Verschillende organisaties omarmden deze methode al snel. Samen organiseren we groepsbijeenkomsten, bijvoorbeeld over hoe je kennis deelt en mensen opleidt, of wat deze ouders nodig hebben. Het leuke daarvan is dat je daar altijd veel kennis en kunde vandaan haalt, maar ook passie. Hierdoor kun je weer opgeladen binnen je eigen organisatie de volgende stappen zetten.”
“Die passie heeft ons in het begin verbonden en doet dat nog steeds. Maar de samenwerking is er ook vanuit noodzaak, omdat op één of andere manier mensen met een LVB in het systeem worden vergeten of niet genoeg aandacht krijgen. Daarvoor blijven we ons hard maken”, vertelt Vanja.
HouVast doorontwikkelen via uitwisselen van ideeën
Het samenwerkingsverband is onder andere gericht op het optimaal implementeren van HouVast en het doorontwikkelen van de methode. Er is een stuurgroep met managers en bestuurders. Marja: “Daar neem ik zelf ook in deel, omdat verbinding tussen de inhoudelijke en bestuurlijke kant belangrijk is. Verder is er een werkgroep, die voorheen was verdeeld in een inhoudelijke en organisatorische werkgroep. Hierin zijn WSGV, Cordaan, Middin, TOP Groep en ASVZ vertegenwoordigd.”
“Aan de inhoudskant wisselen we ideeën uit, maar voeren we ook alles rondom de (door)ontwikkeling, borging en implementatie van deze methode uit. Aan de organisatorische kant kijken we vooral naar wat we als individuele organisaties en als samenwerkingsverband nodig hebben om dat voor elkaar te krijgen. Dat zorgt voor een mooie cadans van overleggen, projecten en onderzoeken die we samen deden en nog steeds doen. Met als doel om de twee ambities die we hebben te realiseren, namelijk deze gezinnen een stem geven en de zorg waarvan wij vinden dat het nodig is,” vult Vanja aan.
Voorstellen vanuit de werkgroep worden voorgelegd aan de stuurgroep. Marja: “Mensen in de stuurgroep kunnen bepalen dat hun organisatie zulke voorstellen ondersteunt. Dat is enorm belangrijk, want HouVast gaat uit van parallelle processen. Dat betekent dat wat je wil dat in de gezinnen gebeurt, door je hele organisatie heen moet zitten. Met deze structuur brengen we HouVast verder, verspreiden we het en leiden we mensen op. We borgen zo dat HouVast een goed beschreven, evidence based methodiek is die we onderhouden. Zo kunnen we aantonen waarom dit belangrijk is voor deze gezinnen. Hierdoor hebben we een sterker verhaal naar financiers toe, zodat deze hulpvorm ingekocht kan worden.”
Kwaliteit verbeteren en bewaken in de praktijk
Het verbeteren en bewaken van de kwaliteit is een belangrijk onderdeel van de samenwerking. De hercertificering van HouVast-werkers en organisaties is een mooi voorbeeld van hoe dit in de praktijk werkt. “We willen dat mensen ook na meerdere jaren nog volgens de methodiek blijven werken. De TOP Groep heeft als drager en ontwikkelaar een methode voor hercertificering ontwikkeld. Dat proces ging via de werkgroep zodat goed wordt getoetst of het uitvoerbaar is. Kun je bijvoorbeeld van mensen vragen dat ze zich periodiek hercertificeren of bepaalde trainingen volgen? Samen hebben we meer inzicht in waar de werkers tegenaan lopen en hoe we ze het beste kunnen helpen. En weten we ook beter wat de nieuwste inzichten uit de wetenschap zijn. Doordat we dit samen doen, blijft de kwaliteit beter en is de aanpak stevig verankerd. Bovendien kom je door elkaar te motiveren en te inspireren verder dan alleen. Daar zit de grote kracht van de samenwerking”, vertelt Natasja.
Evaluaties zijn nodig om de kwaliteit te bewaken en de methode te borgen. Daar worden nu drie manieren voor gebruikt. Een daarvan is visitatie. Dat is één van de eisen voor het mogen ingeschreven staan in een databank effectieve interventies. Hierbij komt een andere organisatie kijken naar het werk van de betrokken organisaties. Een andere manier is de monitor. Marja: “Dat is een onderzoek waarbij wordt gekeken hoe het in de gezinnen gaat, of ze tevreden zijn en wat het oplevert. De derde manier is een onderzoek samen met de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam: ‘Samen leren HouVast implementeren’. Hierbij wordt gekeken hoe HouVast met de kennis die er al is, op een goede manier kan worden geborgd en geïmplementeerd. We leren hierbij van elke organisatie. Dat is het mooie van het samenwerkingsverband: er is een prettige, open sfeer waarin alles wat wordt ontwikkeld, weer wordt gedeeld.”
“Dat is absoluut waar. In al die jaren dat ik betrokken ben, is het gemeenschappelijk doel dienen een constante factor. Dat zijn de kwetsbare gezinnen. Daardoor deel je makkelijker dingen met elkaar. En zie je ook dat organisaties elkaar helpen als een andere organisatie door lastige tijden gaat. Wat het nog mooier maakt, is dat we naast de kern van partners nu een tiental enthousiaste organisaties als leden hebben. Dat aantal leden is groeiende. Ook daarin zie je de verbinding ontstaan op de ambities die we samen hebben”, vult Vanja aan.
Voorwaarden voor organisaties die met HouVast willen gaan werken
Het samenwerkingsverband heeft een aantal waarden, normen en eisen waaraan organisaties minimaal moeten voldoen. “Anders krijgen de gezinnen niet datgene wat ze nodig hebben. En niet het respect dat ze verdienen”, vertelt Marja. Natasja: “Je moet echt geloven dat ouders met een LVB daadwerkelijk goede opvoeders kunnen zijn. Heel vaak lees je ergens: deze mensen zijn niet leerbaar. Als Houvast-werker mag je dat absoluut niet vinden. Denken vanuit die groeimindset is zo belangrijk. Te vaak zien we dat organisaties de kinderen zielig vinden. Maar het gaat erom dat je het gezin ondersteunt om weer goed te functioneren vanuit hun kracht. ” “Dat is niet uit de lucht gegrepen. We weten uit alle grote wetenschappelijke onderzoeken dat een verstandelijke beperking op zich geen bepalende factor is voor falend ouderschap”, vult Marja aan.
In het samenwerkingsverband is er daarom een methode voor kwaliteitsbewaking ontwikkeld voor organisaties die met HouVast gaan werken. “Dat heeft te maken met zaken als de training volgen en dat men in de organisatie weet wat men inkoopt en waarom. Daarom bespreken we hoe organisaties dit gaan implementeren en wat hun doel is. Dat ze gaan certificeren, aan bijscholing doen en hun supervisie en intervisie op orde hebben. Dat soort zaken zijn echt nodig als een organisatie met HouVast gaat werken, zodat gezinnen goed worden geholpen. Met de ‘sleutelfigurentraining’ zorgen we ervoor dat ook mensen die niet met de uitvoering bezig zijn weten hoe HouVast werkt. Zodat alle neuzen dezelfde kant op staan”, vertelt Vanja.
Een eerlijke kans voor ouders met LVB door kwaliteit van interventie
De kwaliteit en een goede uitvoering van HouVast is essentieel om mensen met een LVB een eerlijke kans te geven. “Stel, je hebt Houvast ingezet en je komt er toch op uit dat het niet goed genoeg is en tot uithuisplaatsing besluit. Dan vind ik dat je als organisatie zeker moet weten dat Houvast op de allerbeste manier is ingezet door de allerbeste mensen, zodat het gezin een eerlijke kans heeft gehad. Juist omdat dit een erkende interventie is die specifiek voor ouders met een LVB ontwikkeld is. Een rechter zal dan namelijk zeggen: als het met HouVast niet lukt, dan lukt het waarschijnlijk helaas toch echt niet. Daarom moet je als organisatie altijd op elk niveau het onderste uit de kan halen”, vertelt Natasja.
Marja: “Deze ouders hebben nodig dat jouw werkwijze aangepast is op hun leerbehoefte. Namelijk werken met kleine stapjes, veel herhaling en dingen visueel aanbieden. Zorg dat je ouders met respect benadert, zodat ze zich echt samenwerkingspartner voelen. Daar sluit HouVast helemaal bij aan. Bovendien staat in een van de artikelen in het VN verdrag Handicap, dat je verplicht bent om specialisten hiervoor op te leiden. En dat je verplicht bent om op maat gemaakte programma’s speciaal voor deze groep te ontwerpen. Daar vind ik HouVast echt super in.”
